به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، کتاب «انقلاب آرام ایران: سقوط دولت پهلوی» نوشته علی میرسپاسی و ترجمه محمدرضا بیگدلی، بهتازگی از نشر کتاب پارسه منتشر شده است. این اثر تلاشی آکادمیک و میانرشتهای برای بازاندیشی در علل فروپاشی نظام پهلوی است که بهجای تمرکز بر لحظه انفجاری انقلاب 1357، تحولات تدریجی و کمتر مرئی فرهنگی و گفتمانی را بررسی میکند که طی چند دهه پیش از آن شکل گرفته بودند.
میرسپاسی، استاد مطالعات و جامعهشناسی خاورمیانه در مدرسه گالاتین دانشگاه نیویورک و نویسنده کتابهای معروفی چون اسلام سیاسی و ایران و روشنگری: فلسفههای امید و ناامیدی، در این کتاب استدلال میکند که پیشزمینه اصلی سقوط دولت پهلوی نه فقط بحران اقتصادی یا سرکوب سیاسی، بلکه نوعی «انقلاب آرام» در سطح ایدهها، زبان و هویت فرهنگی بود. به باور او، از دهههای 1340 و 1350 خورشیدی، گفتمانی ضد غربی و اصالتگرا در فضای فکری ایران تثبیت شد که به تدریج مشروعیت مدرنیزاسیون دولتی را از درون تضعیف کرد.
میرسپاسی در کتاب خود به این نکته اشاره میکند که این گفتمان ضد غربی، که مفاهیمی چون غربزدگی، بازگشت به خویشتن و معنویت شرقی را در بر میگرفت، تنها محصول اپوزیسیون نبود. این ایدهها به طور متناقضی در دل نهادهای فرهنگی رسمی نیز بازتولید میشد. دولت پهلوی، در تلاش برای مشروعیتبخشی به پروژه مدرنسازی خود، از زبان نقد غرب و اصالت فرهنگی استفاده میکرد. این همنشینی میان مدرنیزاسیون دولتی و لفاظیهای ضد مدرن، فضایی فکری را پدید آورد که در آن تمایز میان گفتمان رسمی و انتقادی تضعیف شد.
متفکرانی چون احمد فردید، جلال آل احمد و علی شریعتی در این بستر نقشی محوری ایفا کردند و تصوری دوگانه از جهان را شکل دادند: شرق معنوی و اصیل در برابر غرب مادی، تکنیکی و تهی. این دوگانه نه تنها در میان مخالفان حکومت، بلکه در رسانهها، سینما، مجلات فرهنگی و حتی سیاستهای نمادین دولت نیز نفوذ پیدا کرد.
مضمون محوری کتاب در تحلیل میرسپاسی، نقش تعیینکننده ایدئولوژی و گفتمان در پیامدهای سیاسی است. او نشان میدهد که ایدهها میتوانند پیش از هر بحران آشکار، زمینهساز فروپاشی نظم سیاسی شوند. به گفته نویسنده، «انقلاب آرام» نوعی انقلاب است که بدون خیابان و شعار، در زبان، تخیل جمعی و نظام ارزشها رخ میدهد و زمانی که لحظه سیاسی فرا میرسد، مسیرها از پیش هموار شدهاند.
یکی از نقاط قوت این اثر، نوآوری نظری و پیوند دقیق تاریخ فکری با تحلیل سیاسی است. البته تمرکز سنگین بر گفتمان ممکن است برای خوانندگانی که به دنبال یک روایت خطی و رویدادمحور هستند، چالشبرانگیز باشد.
«انقلاب آرام ایران» اثری است که نگاه ما به سقوط دولت پهلوی را از سطح وقایع به عمق ایدهها میبرد و نشان میدهد چگونه تحولات فرهنگی میتوانند پیشدرآمد دگرگونیهای سیاسی بنیادین باشند. این کتاب در 392 صفحه توسط محمدرضا بیگدلی ترجمه و از نشر کتاب پارسه به قیمت 750000 تومان منتشر شده است.
انتهای پیام/