به گزارش خبرگزاری تسنیم از قزوین، در روزگاری که خبرها زودتر از حقیقت منتشر میشوند و تصویر، جای واقعیت را میگیرد، نبردها دیگر فقط در میدانهای نظامی شکل نمیگیرند. امروز مرز حق و باطل، در ذهنها جابهجا میشود و برنده کسی است که روایت اول را بسازد. در چنین شرایطی، افکار عمومی به میدان رقابتی تبدیل شده که ابزار آن نه سلاح، بلکه واژه، تصویر و روایت است.
از همینجاست که «جهاد تبیین» از یک توصیه اخلاقی فراتر میرود و به یک ضرورت اجتماعی بدل میشود. تبیین، یعنی روشنکردن مسیر در میانه انبوهی از روایتهای متناقض؛ یعنی جلوگیری از تحریف پیش از آنکه به باور عمومی تبدیل شود. در جنگ نرمی که بیصدا اما عمیق پیش میرود، جهاد تبیین همان نقطهای است که میتواند جریانساز باشد و معادلات را تغییر دهد.
به همین منظور، در گفتوگو با مهدی قاسمی، کارشناس سواد رسانه و تحلیلگر به بررسی جایگاه جهاد تبیین پرداختیم.
تسنیم: وقتی از «جهاد» صحبت میشود، اغلب ذهنها به سمت جنگ نظامی میرود. تعریف درست جهاد در ادبیات قرآنی و انقلابی چیست؟
جهاد در منطق قرآن و سیره اهلبیت(ع) مفهومی بسیار فراتر از جنگ نظامی دارد. جهاد یعنی بهکارگیری همه ظرفیتهای فکری، زبانی، رفتاری و عملی برای تحقق حق و مقابله با باطل. گاهی این جهاد در میدان نبرد نظامی است و گاهی در میدان اندیشه، رسانه، فرهنگ و گفتوگو. امروز که دشمن بیش از سلاح، از روایت، تصویر و جنگ شناختی استفاده میکند، جهاد به معنای تلاش آگاهانه برای روشنگری، آگاهیبخشی و دفاع از حقیقت است؛ همان چیزی که رهبر معظم انقلاب از آن با عنوان «جهاد تبیین» یاد میکنند.
تسنیم: جهاد تبیین چه تفاوتی با تبلیغ یا صرف اطلاعرسانی دارد؟
اطلاعرسانی صرفاً انتقال خبر یا داده است، اما جهاد تبیین یک فرآیند عمیق و هدفمند است. در جهاد تبیین، صرف گفتن کافی نیست؛ مخاطب باید به فهم برسد، قانع شود و بتواند در برابر شبهه مقاومت کند. تبیین یعنی روشنسازی لایههای پنهان واقعیت، پاسخ به ابهامها، مقابله با تحریف و ایجاد قدرت تحلیل در مخاطب. به همین دلیل، جهاد تبیین بدون اقناع فکری و بدون ارتباط مؤثر، ناقص خواهد بود.
تسنیم: چرا رهبر انقلاب اینقدر بر جهاد تبیین تأکید دارند و آن را یک «تکلیف عمومی» میدانند؟
دلیل این تأکید، تغییر ماهیت جنگهاست. امروز دشمن کمتر با تانک و توپ میجنگد و بیشتر با ذهن، ادراک و احساسات جامعه کار دارد. اگر جامعه دچار ابهام، تحیر و سردرگمی شود، حتی بزرگترین دستاوردها هم میتواند به نقطه ضعف تبدیل شود. جهاد تبیین دقیقاً برای بستن مسیر تحریف و وارونهسازی است. وقتی روایت درست بهموقع بیان نشود، دشمن روایت اول را میسازد و همان روایت، ذهن جامعه را شکل میدهد.
تسنیم: در تاریخ اسلام، چه الگوهایی برای جهاد تبیین بهویژه در میان بانوان وجود دارد؟
دو قله بیبدیل در این زمینه حضرت زهرا(س) و حضرت زینب(س) هستند. حضرت زهرا(س) برای دفاع از ولایت امیرالمؤمنین(ع)، از سخنرانی عمومی تا گفتوگوی خانهبهخانه و چهرهبهچهره پیش رفتند. ایشان نشان دادند که جهاد تبیین فقط تریبونمحور نیست، بلکه گاهی نیازمند ارتباط مستقیم، صبورانه و مستمر با افراد اثرگذار جامعه است.
حضرت زینب(س) نیز در ماجرای کربلا اجازه ندادند حقیقت تحریف شود. بزرگترین هنر ایشان این بود که روایت اول را خودشان بیان کردند و نگذاشتند دشمن، قیام امام حسین(ع) را وارونه جلوه دهد.
تسنیم: چرا نقش زنان در جهاد تبیین تا این اندازه پررنگ و اثرگذار است؟
زنان فقط نیمی از جمعیت نیستند؛ آنان تربیتکننده نسل آیندهاند و به همین دلیل، دامنه اثرگذاریشان بسیار گستردهتر است. زن بهعنوان دختر، همسر و مادر، در سه لایه مهم اجتماعی حضور دارد و میتواند در هر کدام از این لایهها جریانساز باشد. ارتباط عاطفی، قدرت گفتوگو، صبر، ظرافت در بیان و نفوذ کلام، از ویژگیهایی است که اثرگذاری بانوان را در جهاد تبیین عمیقتر میکند؛ بهویژه در ارتباط با نوجوانان و جوانان.
تسنیم: برای اثرگذاری واقعی در جهاد تبیین، چه مؤلفههایی ضروری است؟
جهاد تبیین بدون مهارت، نتیجه مطلوب نمیدهد. مهمترین مؤلفهها عبارتاند از:
آگاهیبخشی دقیق و مستند، اقناع و متقاعدسازی فکری، جلب همکاری و مشارکت مخاطب، گفتوگوی دوطرفه، ارتباط چشمی و زبان بدن، احترام به نظر مخاطب و ایجاد احساس شنیدهشدن. اگر سخنران فقط اطلاعات منتقل کند اما نتواند ارتباط عاطفی و فکری برقرار کند، نتیجهای جز افزایش فاصله نخواهد داشت.
تسنیم: تحریف چگونه رخ میدهد و چرا تبیین بهترین راه مقابله با آن است؟
تحریف معمولاً با «نصفگویی»، «جابهجایی علت و معلول» و «وارونهسازی حقیقت» اتفاق میافتد. اگر جامعه آگاه نباشد، دشمن میتواند نقطه قوت را به نقطه ضعف تبدیل کند. نمونه تاریخی آن در جنگ صفین و ماجرای شهادت عمار یاسر دیده میشود و نمونه معاصر آن در جنگ رسانهای و فتنههای اخیر. تنها راه مقابله با تحریف، تبیین مستمر، صادقانه و بهموقع است؛ تبیینی که امیدآفرین باشد و قدرت تحلیل جامعه را بالا ببرد.
تسنیم: پیام نهایی شما برای فعالان حوزه جهاد تبیین، بهویژه بانوان چیست؟
جهاد تبیین باید امیدآفرین، صبورانه و همراه با زبان نرم باشد. هدف، غلبه در بحث نیست؛ هدف، روشن شدن مسیر حق است. اگر با دلسوزی، انصاف، منطق و مهارت وارد شویم، اثرگذاری حتمی است. این مسیر، ادامه راه انبیا و اهلبیت(ع) است و اگر درست پیموده شود، جامعه را از سردرگمی نجات میدهد و زمینهساز آیندهای روشن خواهد بود.
انتهای پیام/